العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )
722
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )
نباشد و اگر شاهد فرع شهادت داد و اصل انكار كرد شهادت فرع رد مىشود اگر هنوز حكم صادر نشده باشد و اگر حكم صادر شده باشد به انكار شاهد اصل اعتبار نيست . شهادت سيم در هيچ دعوى پذيرفته نمىشود و مرور زمان شرعى به اندازه فوت شاهد و شاهد بر شاهد است . مثلا اگر كسى فعلا مدعى است خانه و ملك زيد متعلق به او بود و زيد غصب كرده است اما شاهد غصب از دنيا رفته و شاهد ديگر كه شهادت اين شاهد را شنيده بود نيز از دنيا رفته و شاهد سيم زنده است به شهادت او نمىتوان ملك زيد را از او گرفت و به مدعى داد و غالبا چند سال مىگذرد تا شاهد دويم از دنيا برود . 4 - اگر گواهان يا يكى از آنها پيش از آن كه قاضى حكم كند برگردند از شهادت و تكذيب خود كنند شهادت باطل مىشود و اگر پس از حكم باشد حكم را نبايد شكست بلكه بايد براى كسى كه از شهادت آنها زيان ديده غرامت كشند اگر گواه خود اقرار به دروغ خود نكرد اما بدليل ثابت شد دروغ گفته حكم نقض مىشود و اگر عين مال باقى است آن را بايد به مالكش باز گردانيد و اگر تلف شده يا باز گردانيدن آن ممكن نيست گواهان ضامنند و اگر گواهان شهادت بر قتل عمد